Paul Kirschner (zie note) zet op grond van onderstaand onderzoek (Maakt het iets uit of je leert van het scherm of van papier?), “een grote, dikke en met de hand geschreven streep door de iPad scholen”.

Als ik echt een stuk wil lezen, met name om het te kunnen corrigeren, print ik het het liefste uit. Vanaf het scherm lees ik lekker snel, soms een beetje diagonaal. Of ik dan ook alles gelezen heb is maar de vraag.
Omdat dit onderwerp mij aanspreekt en ook aansluit bij mijn eigen ervaring, herschrijf en vereenvoudig ik een gedeelte van een blog van Paul Kirschner en van een artikel van hem in Didactief. Mijn eigen ervaring is uiteraard geen maatstaf voor anderen. Ik vind het wel altijd fijn als mijn ervaring wetenschappelijk wordt onderbouwt, want dan hebben anderen er ook wat aan.

Maakt het iets uit of je leert van het scherm of van papier?

Lezen van een scherm lijkt meer efficiënt (d.w.z. het gaat sneller) maar is minder effectief! Het lijkt dat wat wij bij het lezen van digitale teksten vooral onze aandacht besteden aan concrete details i.p.v. de informatie in de tekst op een meer abstracte wijze te interpreteren. Onderzoekers vergeleken leren van een scherm met leren van papier en vonden dat schermlezers beter details onthielden maar dat papierlezers abstracte begrippen beter begrepen.
Digitale schermen lijken een soort tunnelvisie te creëren waardoor de lezer zich alleen concentreert op de informatie die op dat moment bekeken wordt en niet op de bredere context waar de informatie in past.

In een metastudie van al het onderzoek vanaf 1992 over dit onderwerp wordt geconstateerd dat:

    • Lezen een stuk sneller ging op scherm dan op papier.
    • Leerlingen meenden de stof beter te begrijpen van scherm dan van papier.
    • Begrijpen van de inhoud was beter voor papier dan voor scherm.
    • De drager (gedrukte tekst of beeldscherm) maakt niets uit voor zeer algemene vragen (bijvoorbeeld: Waar ging de tekst over?).
    • Bij meer specifieke vragen, was het begrijpen van de tekst significant beter bij gedrukte teksten

Resultaten van andere onderzoeken laten ook zien dat jongeren beter leerden, zowel op korte termijn (direct na de les) als op langere termijn (na een week of twee) als ze de aantekeningen met pen en papier maakten. Dit gold voor zowel het leren van feiten als het begrijpen van de stof. Het maakte ook niets uit of leerlingen de aantekeningen wel of niet herlazen. Handgeschreven aantekeningen werkten beter dan getypte. Volgens de onderzoekers komt dit omdat de aantekeningen op de laptop letterlijke transcripties waren van wat er gezegd werd (typen gaat voor de meeste onder ons sneller dan schrijven), terwijl de handgeschreven aantekeningen noodgedwongen bewerkingen waren van wat gezegd werd. Met andere woorden, omdat schrijven langzamer gaat dan typen moet je de inhoud bewerken en in eigen woorden herschrijven.

Als je aantekeningen maakt met pen en papier spelen er meer dan louter cognitieve processen mee. Bij schrijven met pen en papier beweeg je je handen en armen meer en anders dan bij typen. Onderzoekers toonden aan dat mensen woorden significant beter herinneren en herkennen wanneer zij met de pen schrijven. Dat komt omdat de extra bewegingsinformatie een complexere geheugenspoor creëert dan bij typen. Volgens de onderzoekers tonen deze resultaten aan dat het beter is om aantekeningen met de hand te maken, omdat zo de inhoud beter onthouden wordt.Wat kunnen wij hiervan leren? Een groot aantal studies laat zien dat onze hersenen informatie beter verwerken en opslaan als wij van papier lezen en niet van het scherm (digitaal). Dus, als je moet leren, is het beter als je leest van papier en niet van een scherm en als je aantekeningen maakt, doe het dan met pen en papier en niet op de computer. Volgens Paul Kischner “zetten wij dus een grote, dikke en met de hand geschreven streep door de iPad-scholen”.

Voor literatuurverwijzingen verwijs ik naar het blog van Paul Kirschner (2 november 2017):

https://onderzoekonderwijs.net/2017/11/02/lezen-en-leren-papier-of-scherm/

note

Paul Kirschner is universiteitshoogleraar aan de Open Universiteit. Hij houdt/hield zich bezig met onderzoek naar en ontwikkeling van computerondersteunde samenwerkende leeromgevingen en web gebaseerde kennisgemeenschappen. Hij is scherp en kritisch. Ooit schreef hij in zijn column (2005) “Kiss my ELO goodbye”. ICT de oplossing, maar wat is eigenlijk het probleem? Nu stelt hij op grond van onderstaand onderzoek “Een streep door de iPadscholen”. Net als toen vind ik dat wat kort door de bocht. Zonder ELO had ik in 2005 nooit mijn Master in e-learning kunnen halen aan de Sheffield Hallam University (UK). Ik vind dat je ruimte mag geven aan experimenteren. Met een iPad kun je zoeken, studieresultaten bijhouden, op afstand communiceren en samenwerken, je hebt je hele curriculum bij de hand, je hebt geen zware schooltassen meer enz. Door mijn deelname aan twee MOOC van de OU in 2014/2015 ben ik Paul gaan waarderen, ondanks zijn soms extreme zwart-wit gedachten.