Bij het ontwerpen van een nieuwe les zijn leraren vaak enthousiast over het onderwerp. Ze zijn soms veel aan het woord. Ze willen hun leerlingen iets leren en werken daar hard aan. Vaak ontstaat er dan een probleem: Hoe actiever de leraar wordt, hoe passiever de leerling. In de didactische aanpak OE2R geeft de leraar de leerling voldoende gereedschappen, waarmee zij actief aan de slag gaat. Het mooie is dat de leerling ervaart dat hij het zelf gedaan heeft.
Om bovenstaande reden is gekozen om de les rondom de foto te ordenen volgens OE2R aanpak. Het model gaat uit van samenwerkend leren, leren door het zelf te ervaren en leren doe je samen. Het model kent vier fasen: de oriëntatie-, de exploratie-, de evaluatie- en de reflectiefase

Les een Foto uit 1942 (2)

Felice Polak
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Deze foto is het uitgangspunt voor een nieuwe les voor kinderen uit groep 7/8 van de basisschool. Een foto (september 1942) van 22 Joodse kinderen in de leeftijd van 4-17 jaar, is genomen op binnenplaats achter wat nu het Etty Hillesum Centrum, Roggestraat 3 te Deventer is. De kinderen dragen nog zomerkleren. Een aantal van hen draagt een grote ster op hun kleren.
De foto kwam in het voorjaar van 1998 tevoorschijn bij het verwisselen van een schilderijlijst in Diepenveen. Hij bleek ruim 60 jaar daar verborgen te hebben gezeten. De foto was gescheurd en Izaak (onderste rij uiterst rechts) was erop geplakt. Verrassend genoeg bleek dat het meisje (Felice Polak), dat in een witte jurk het stralend middelpunt van de foto vormt, als enige de oorlog en de vernietiging heeft overleefd. Zij was ondergedoken, samen met haar ouders en broer.
De foto kwam in handen van de heer Meier de Leeuw. Hij is Joods en was kind voor de oorlog en heeft een aantal van deze kinderen persoonlijk gekend. Zelf zat hij toen al ondergedoken want anders had hij zeker op de foto gestaan, vertelde hij. Hij ging op zoek naar wie die kinderen waren en wanneer de foto gemaakt was. Een ware zoektocht volgde, waarbij ook de lokale pers werd ingeschakeld. Op één onbekend jongetje na (middelste rij derde van links) zijn alle kinderen geïdentificeerd (naam, adres, beroep vader, datum van overlijden). Een paar van de kinderen op de foto, zoals Bram 14 jaar (bovenste rij derde van links) en Heiman Roos 11 jaar (bovenste rij vijfde van links), zijn al anderhalve maand nadat de foto is gemaakt op transport gesteld naar Auschwitz en daar direct na aankomst vergast (12 oktober 1942) samen met hun moeder. De meeste kinderen waren een half jaar later allemaal vermoord.

De oriëntatiefase

In deze fase is het belangrijk dat de leerling weet wat er van hem verwacht wordt. Het leerdoel wordt geëxpliciteerd. Er is een voorstelling (beeld) van het resultaat. De voorkennis wordt geactiveerd. Wat weet ik al, wat kan ik al?

Deze les gaat over deze foto, gemaakt sept. 1942 op onze binnenplaats. Onderwijsleergesprek, plenair.

–          Wat weet je van de 2de WO?

–          Wat valt je op?

Alleen het meisje in het witte jurkje (Felice Polak) leeft nog, de andere kinderen zijn door de Nazi’s vermoord. We gaan jullie laten kennis maken met de andere kinderen. Een menselijk gezicht geven aan de Jodenvervolging in WOII. Het zijn gezichten van onschuldige kinderen; kinderen net als jullie. En dat vlakbij in jullie straat, buurt, in jullie stad Deventer. Hoe kon zoiets gebeuren? Hoe voorkomen we dit? Wat kunnen we eraan doen? Dit mag nooit meer gebeuren!

Film Jasper en zijn Oma (Felice Polak en haar kleinzoon Jasper).

 

De exploratiefase

De leraar legt de opdracht uit. Experimenteren, aan de slag met de taak; ervaring op doen; samenwerkend leren. De leerling wordt gestimuleerd in succes ervaringen.

Na de film volgen 3 opdrachten. De klas wordt in 3 groepen verdeeld. Als een groep klaar is dan krijgt het de volgende opdracht.

    • Neem 3 kinderen van de foto en vertel daar iets over. Beroep vader, adres, gezin, leeftijd, gestorven? Kruis op het kaartje van Deventer aan waar het kind woonde. Bij deze opdracht hoort ook een wandeling door de binnenstad van Deventer na afloop van de les.
    • 10 vragen over onderduiken.
    • Opdracht rondom vragen over “Waarom kregen de joden overal de schuld van”?

De evaluatiefase

Evalueren, wat heb ik gedaan; resultaat en proces

Elk eerste groepje vertelt plenair over haar bevindingen.

Afgesloten wordt met het nemen van een klassenfoto op binnenplaats.

Daarna volgt een wandeling door Deventer langs een aantal adressen, waarbij ook naar de struikelstenen is gekeken.

 

De reflectiefase

Reflecteren, wat heb ik hier geleerd, kan ik dat ergens anders ook toepassen. Terugkoppeling naar het leerdoel.

 De kinderen zijn een beetje “dichterbij” gekomen. Een mens is pas vergeten als zijn naam is vergeten. Hoe voorkom je dat er nieuwe zondebokken ontstaan?

  • Je ervan bewust zijn dat je discrimineert (je zondebokken maakt, stempelen, mensen in een hokje stoppen).
  • Er met elkaar over praten.
  • Elkaar erop aanspreken als je een nieuwe zondebok maakt. (Ontstempelen).

 

Wat vonden de kinderen van de les? Nena, heftig en interessant. Jim, indrukwekkend, bijzonder. Babette, het filmpje was leuk, de vragen wat minder. Camiel, leerzaam, ik heb voor het eerst iets geleerd. Marieke, het was echt zo in Deventer.

Wat vond de juf van de les? Juf Marieke: Heel interessant, het komt heel dichtbij. Dat was precies de reden waarom ik voor deze les gekozen heb.

 

Met dank aan: Betty, Gerja, Jeanine en Lex

 

Referenties:

  1. Erik Bolhuis, Henk Hoorn & Theo Veldhuis (2003). Kennis als Gereedschap – actief leren. Garant.
  2. http://ettyhillesumcentrum.nl/nl/geschiedenis-joods-deventer/93-een-foto